کد تلفنهای هوشمند گوگل اغلب به عنوان متنباز و یا آزاد تعریف میشود اما هنگامی که توسط بنیاد نرمافزار آزاد آزموده میشود، قضیه متفاوت به نظر میرسد.
تا چه حدی آندورید به آزادی کاربرانش احترام میگذارد؟ برای کاربر کامپیوتری که برای آزادی ارزش قایل است، این مهمترین سوالی است که باید از هر سامانه نرمافزاری پرسیده شود.
در جنبش نرمافزار آزاد، محصولاتی را توسعه میدهیم که به آزادی کاربران پایبند باشند (و رعایت کنند)، پس ما و شما میتوانیم از محصولاتی که این چنین نیستند رهایی جوییم. در مقابل، دیدگاه «متنباز» بر چگونگی کد تمرکز دارد؛ این یک جریان فکری متفاوتی است برای کسی که کیفیت کد بر آزادی برتری دارد. بنابراین مساله اصلی متنباز بودن آندورید نیست، بلکه اجازه آزاد بودن کاربران را مجاز میداند؟
آندروید، سیستمعامل متنبازی است که عمدتا برای تلفنهای همراه میباشد، که متشکل لینوکس (هسته توروالدز)، برخی از کتابخانهها، یک بستره جاوا و چند برنامهکاربردی است. لینوکس بجای خود، نسخههای ۱ و ۲ نرمافزار آندروید بیشتز توسط گوگل توسعه یافته است؛ گوگل این محصول را با مجوز آپاچی ۲.۰ ارایه نموده است که بدون مجوز کپی لفت در دسته نرمافزارهای آزاد نمیگنجد.
نسخه لینوکسی که در آندروید به کار گرفته شده است به صورت کامل آزاد محسوب نمیشود، زیرا شامل کتابخانههای غیرآزاد نیز میباشد (دقیقا همانند لینوکس توروالدز) که در واقع در اغلب دستگاههای مبتنی بر آندروید به کار گرفته شدهاند. همچنین بستره آندروید (ترکیب نرمافزار و سختافزار) از دیگر سفتافزارها (Firmware) و کتابخانههای غیرآزاد نیز بهره میجوید. گذشته از آن، کد آندروید در نسخههای ۱ و ۲ که توسط گوگل ارایه شدهاند، آزاد است اما این کد برای اجرا بر روی دستگاه کافی نمیباشد. برخی از برنامههای کاربردی که همراه آندروید ارایه شدهاند نیز آزاد نیستند.
آندروید بسیار متفاوت از سیستمعامل جیانیو/لینوکس است چرا که حاوی کد اندکی از جیانیو است. در واقع تنها وجه مشترک میان آندروید و جیانیو/لینوکس، لینوکس است، هسته لینوکس. افرادی که به اشتباه فکر میکنند «لینوکس» به صورت کامل به جیانیو/لینوکس اشاره دارد و ترکیب این تصور ایجاد تضادی در چنین جملهای میکند که «آندروید شامل لینوکس است اما لینوکس نیست». اگر از سردرگمی صرفنظر کنیم، وضعیت بسیار ساده خواهد بود: آندورید شامل لینوکس میشود اما حاوی جیانیو نیست، بنابراین آندروید و جیانیو/لینوکس کاملا متفاوت از یکدیگرند.
در آندروید، هسته لینوکس به صورت برنامهای جدا باقی میماند و مجوز خود را تحت GNU/GPL 2 حفظ میکند. در ترکیب لینوکس با کدی تحت مجوز آپاچی ۲.۰، تخلفی در کپیرایت صورت میپذیرد، زیرا GPL 2 و آپاچی ۲.۰ باهم ناسازگارند. بهگونهای که گوگل لینوکس را به مجوز آپاچی تبدیل کرده است، کاملا اشتباه است؛ گوگل هیچ گونه قدرتی در تغییر مجوز کد لینوکس را ندارد، و نکرده است(؟!). اگر نویسندگان لینوکس اجازه استفاده را تحت GPL 3 بدهند، در این صورت کد میتواند با کد تحت آپاچی ترکیب شود و کد نهایی میتواند با مجوز GPL 3 انتشار یابد که لینوکس هم به این روش منتشر نشده است.
گوگل، کد را براساس نیازمندیهای عمومی کلی جیانیو، کامپایل کرده است اما با توجه به استفاده از آپاچی در سایر بخشها، لزومی به ارایه کد وجود ندارد. گوگل اعلام کرده است که هرگز متن کد آندروید ۳.۰ را متنشر نخواهد کرد (البته بجز بخش لینوکس)، حتی اگر فایلهای اجرایی را منتشر کند. متن کد آندروید ۳.۱ نیز به صورت بسته ارایه خواهد شد. بنابراین، رک و پوست کنده، آندروید ۳ بجز لینوکس آن یک نرمافزار غیرآزاد است.
گوگل علت عدم ارایه متن کد آندروید ۳.۰ را، وجود باگ در کد آن اعلام کرده است و گفته است کاربران تا زمان ارایه نسخه بعدی باید صبر کنند. این میتواند نصیحت خوبی برای افرادی باشد که میخواهد سیستم آندروید را تجربه کنند اما در نهایت کاربراند که باید در اینباره تصمیمگیرنده باشند. به هرحال توسعهدهندگان و کسانی که میخواهند، تغییراتی در نسخه خودشان دهند، میتوانند از آن کد استفاده کنند.
عدم ارایه کد این دو نسخه، نگرانی گرایش گوگل برای تبدیل آندروید به یک محصول انحصاری دایمی را تقویت میکند. یعنی ممکن است قصد گوگل در ارایه نسخههای قبلی به عنوان نرمافزار آزاد، جلب مشارکت اجتماعی به صورت موقت و اقدام جهت تولید یک محصول انحصاری، باشد. بیایید امیدوار باشیم که چنین نخواهد شد. بیشتر بخوانید